Το διαβητικό πόδι, η πρόκληση για τους επαγγελματίες και τεχνοκράτες.

Ο Διαβήτης είναι μια σοβαρή ασθένεια που προκαλείται είτε από κληρονομικούς είτε απο περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το 1996 η παγκόσμια υπερισχύουσα δύναμης του διαβήτη από 120 εκατομμύρια υπολογίζεται να φτάσει τα 250 εκατομμύρια το 2025 λόγω της αύξησης του ορίου ηλικίας. Τα άτομα με διαβήτη επισκέπτονται συχνότερα τους γιατρούς,  δέχονται νοσοκομειακή φροντίδα συχνότερα και ενδεχομένως έχουν και λιγότερες πιθανότητες εργοδότησης παρά τα άτομα χωρίς διαβήτη. Διάφορες μελέτες έουν δείξει ότι 3-4% των ασθενών με διαβήτη χρησιμοποιούν 12-15% των ιατρικών υπηρεσιών.

85% όλων  των διαβητικών ακρωτηριασμών έχουν προκληθεί από διαβητικά έλκη στα πόδια. Οι πιο σημαντικοί παράγοντες που σχετίζονται με τη δημιουργία ελκών είναι η περιφερειακή νευροπάθεια, οι μικροτραυματισμοί και οι παραμορφώσεις των ποδιών.

Πολλά άτομα με διαβήτη χάνουν την αίσθηση στα πόδια λόγω της νευροπάθειας όπως επίσης λόγω αυτής τα πόδια σιγά σιγά παραμορφώνονται. Λόγω της συνεχής παραμόρφωσης δημιουργούνται διάφορες πληγές και μικορτραυματισμοί οι οποιοι περνούν απαρατήρητοι..

Tο φάσμα των πληγών στα πόδια διαφέρει στις διάφορες περιοχές του κόσμου ανάλογα με την κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, τα επίπεδα περίθαλψης των ποδιών και την ποιότητα των υποδημάτων.

Το σημαντικό είναι ότι πολλά έλκη στα πόδια μπορούν να προληφθούν με μία τακτική εξέταση των ποδιών και τη δυνατότητα παροχής ιατρικής φροντίδας και παροχής κατάλληλων υποδημάτων με τις κατάλληλες σόλες κατασκευασμένες ανάλογα με το πρόβλημα του κάθε ποδιού.

Συνδυασμός παραγόντων επιβραδύνουν την κανονική επούλωση των ελκών και μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία μόλυνσης, γάγγραινας που θα απαιτούν μακροχρόνια ενδονοσοκομειακή περίθαλψη και ακρωτηριασμό σαν τελικό αποτέλεσμα.

Παράγοντες κλειδιά στην προβλέψιμη κατάσταση του διαβητικού ελκους είναι μόλυνση, ισχήμια, περιποίηση πληγών, αποπίεση περιοχών που δέχονται πίεση και τριβή, νευροπάθεια. Αυτό καθιστά απόλυτα αναγκαία την ομάδα διαφόρων ειδικοτήτων για την αντιμετώπιση του διαβήτη. Η στρατηγική που περιλαμβάνει πρόληψη, η επιμόρφωση του ατόμου με διαβήτη και του προσωπικού ιατρικής φροντίδας, η θεραπευτική αγωγή από όλη την ομάδα για τα έλκη και η συχνή επαφή  μπορούν να μειώσουν τους ακρωτηριασμούς μέχρι και 49-85%.

Το διαβητικό πόδι είναι πολύ σημαντικό οικονομικό πρόβλημα ειδικά μια παρατεταμένη παραμονή στο νοσοκομείο, η αποκατάσταση και η αυξημένη ανάγκη για βοήθεια στο σπίτι από την κοινωνική μέριμνα αυξάνουν τα κόστα.

Βάσει μελετών δεδομένων στις Η.Π.Α. το κόστος της αρχικής φροντίδας στην προσπάθεα επούλωσης μπορεί να φτάσει από 7,000-10,000 δολλάρια. Το κόστος ενός ακρωτηριασμού διαβητικού ποδιού υπολογίζεται σε 43,100-63,100 δολλάρια ειδικότερα λόγω της αυξημένης αναγκαίας κοινωνικής μέριμνας αποκατάστασης. Επιπρόσθετα θα έπρεπε να υπολογίζονται και τα εποπλέον έμμεσα κόστα λόγω απώλειας ποιότητας ζωής. Στις Η.Π.Α το ολικό κόστος του διαβητικού ποδιού έχει υπολογισθεί σε 4,000,000,000 κάθε χρόνο.

 Πολλές σημαντικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι οι ακρωτηριασμοί μπορούν να μειωθεί σε 50% αν ακολουθηθούν διάφορες στρατηγικές.

1.    Συχνή επιτήρηση στα πόδια και στα υποδήματα των ατόμων με διαβήτη.

2.    Πρόληπτική αγωγή στα πόδια από ποδίατρο, προσοχή στα υποδήματα και στις εσωτερικές σόλες και επιμόρφωση του ατόμου με διαβήτη.

3.    Ομαδική προσέγγιση για θεραπευτική αγωγή σε περίπτωση εμφάνησης έλκους.

4.    Συνεχή παρακολούθηση ατόμων με προηγούμενα έλκη.

5.    Έγακιρη διάγνωση περιφερειακής αγγειοπάθειας και νευροπάθειας

6.    Καταχώρηση των ακρωτηριασμών και των ελκών των ποδιών.

Τι μπορούν να κάνουν οι αρμόδιοι για να μειώσουν αυτό το οικονομικό βάρος

1.    Ενημέρωση των αρμοδίων για την έκταση του προβλήματος του διαβήτη και των διαφόρων επιπλοκών. Θα μπορούσε να μελετηθεί το φάσμα των διαφόρων επιπλοκών για το οποίο διάφορες εισηγήσεις και ευκαιρίες πρόληψης μπορούν να γίνουν. Επίσης κοινότητες με ψηλά ποσοστά ακρωτηρτιασμών μπορούν να ενταχθούν σε προγράμματα πρόληψης ακρωτηριασμών.

2.    Οι αρμόδιοι μπορούν να στηρίξουν ένα δύκτιο που να επιτρέπει την ενεργό ύπαρξη ομάδας προς σωστή αντιμετώπιση του διαβητικού ποδιού. Αυτή η ομάδα θα πρέπει να είναι ικανή να δίνει φροντίδα στο διαβητικό πόδι όπως και να έχει την ικανότητα να συντονίζει και να έρχεται σε επαφή με τις κατάλληλες ειδικότητες όταν το υπάρχει περίπτωση ατόμων με υψηλό κύνδινο επιπλοκών στα πόδια.  Αυτή η προσέγγιση θα βοηθήσει τα άτομα υψηλού κινδύνου δημιουργίας ελκών στα πόδια  να εντοπίζονται έγκαιρα, να τους παρέχεται η κατάλληλη  φροντίδα με ειδικούς πάτους και παπούτσια έτσι ώστε να αποφέυγονται τα έλκη μελλοντικά ή να βοηθούνται καταλλήλως για μια επιτυχή επούλωση και αποφυγή του εντελώς του ακρωτηριασμού.

3.    Οι αρμόδιοι θα πρέπει να ανγνωρίσουν ότι πολλές ειδικότητες συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του διαβήτη και η άριστη φροντίδα εγκλύει θεραπευτική αγωγή ήδη προ-υπάρχουσων προβλημάτων όπως και προληπτική αγωγή η οποία μπορεί είτε να καθυστερήσει είτε και να αποτρέψει την δημιουργία άλλων περιπλοκών. Η κατάλληλη ομάδα ειδικών επαγγελμάτων που θα προσεγγίσουν το πρόβλημα από όλες τις πτυχές θα είναι πολύ πιο επιτιχύς όσον αφορά τον ασθενή αλλά και πολύ πιο οικοομικό για το κράτος.

4.    Οι αρμόδοι θα μπορούσαν να ενισχύσουν διάφορα προγράμματα έρευνας για το διαβήτη για την πάντα καλύτερη αντιμετώπιση.

5.    Ενθάρρυνση ατόμων με διαβήτη και ατόμων επαγγελματιών που ασχολούνται με το διαβήτη μαζί να θέσουν κάποιούς ρεαλιστικούς στόχους όσον αφορά την ρύθμιση του ζαχάρου και των διαφόρων περιπλοκών του διαβήτη όπως και φυσικά να ενισχύσουν την ποιότητα ζωής. Αυτό βέβαια περιλαμβάνει ενημέρωση και απόκτηση γνώσης έτσι ώστε οι ίδιοι να προστατέυουν τους εαυτούς τους έγκαιρα και να κάνουν σωστές επιλογές στον τρόπο ζωής τους.

 Συνοπτικά, οι κατάλληλες γνώσεις, τα κατάλληλα άτομα μαζί με εφαρμογή εύστοχων προγραμμάτων μπορούν να επιβεβαιώσουν καλύτερη διαβητική φροντίδα, να βελτιώσουν τα αποτελέσματα των  προβλημάτων των ατόμων με διαβήτη και  να χρησιμοποιούν πιο αποτελεσματικά τους διάφορους πόρους που υπάρχουν. Λαμβάνοντας υπόψη τα πολύ ψηλά κόστα των ελκών και των ακρωτηριασμών και τα χαμηλά κόστα που χρειάζονται για να επανδρώσουν την κατάλληλη διαβητική φροντίδα είναι σίγουρα πολύ πιο οικονομικό για το κράτος να υπάρξει αυτή η φροντίδα.

Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να σας πούμε ότι θα είναι στη διάθεση σας μια πιο εκτνέστερη και ενημερωτική έκθεση ή και παρουσίαση αν το ζητήσετε.

Από το διεθνές πρωτόκολλο για την διαχείρηση και πρόληψη του Διαβητικού ποδιού

Διαμάντω Μαλιώτου

Πρόεδρος Ποδιάτρων Κύπρου

Ιούνιος 2004